وقتی نقاره ها به صدا  در می آیند

آفتاب برج حمل در کاخ گلستان چهار، پنج دهه پیش تهران شهرى بود سرسبز و خوش آب و هوا و از آن وقت که سر و کله خودروهاى سوارى مونتاژ وطن در خیابان ها پیدا شد و شروع به جولان دادن کردند، ابتدا هوایش آلوده شد، بعد سرسبزى طبیعى اش رو به انقراض گذارد و سپس سروصداى سرسام آور آن همه چیز را از بین برد.نوروز و عید در پس زمستان هاى سخت این شهر با سرسبزى رخ مى نمود و «گل پونه، نعناپونه» همراه با تربچه نقلى و شبدر و «چاغاله بادام» نوید بهار را مى دادند و «نوروز» آغاز مى شد و « نوبر بهاره بستنى» نیز مى آمد.آذر و دى ماه هاى سرد سال بودند و آنچه که این دو ماه نکرده بودند، بهمن مى کرد و اسفندماه« یخ نگرفتن زمین بود» و سبزه و سبزى از هر گوشه سر مى کشید، در پس این سبزى ها عید مى آمد.

با تمام زیبایى هایش. عید آن روزگار نزد مردم کوچه و بازار و اعیان و اشراف و درباریان چگونه بود؟ به یک قرن قبل مى رویم تا نوروز گمشده این شهر را در عالم خیال زنده کنیم. عید نوروز با سبزه سبز کردن، کوزه شکستن و آن را از « سردر نقاره خانه» به پایین انداختن، لباس هاى رنگارنگ به تن کردن براى مردم کوچه و بازار معنا مى یافت.

«از اوایل اسفند در بازارها مخصوصاً دکان هاى پارچه فروشى و کفش و کلاهدوزى ازدحام مى شد. هر کسبه قدر توانایى خود به فکر لباس عید براى افراد خانواده خود بود. خیاط ها منتها تا نیمه اسفند کار تازه قبول مى کردند. از بیستم اسفند به بعد پاره اى از دکان دارها که سروکار مستقیم با عید داشتند، دکان هاى خود را تزئین مى کردند. بقال ها طبق هاى معلق از سنجد ساخته و دسته هاى شمع پیهى که با جوهر سبز و قرمز روى آنها را نقش و نگار انداخته بودند، به سرتاسر پیشانى دکان خود مى آویختند.

کپه هاى فرسوده سال قبل را نو و سرطاس هاى برنجى پشت آنها را براق و از حبوبات مملو مى کردند و در فاصله هر کپه کاغذ سبز و آبى و زرد و سفید لوله کرده مى گذاشتند ... آجیل فروش ها با طبق هاى معلق بزرگ و کوچک از فندق و بادام و پسته و تخمه هندوانه و تخمه کدو، پیشانى و با مخروطى هایى که از انواع آجیل به هم چسبیده ساخته بودند، جلوى دکان را زینت مى دادند.

میوه فروش ها گذشته از آرایش دکان با میوه هاى الوان، پیاز نرگس و سنبل در گلدان هاى شیشه اى سبز کرده همچو انگاره مى گرفتند که در حدود شب عید گل هاى اولیه آنها به بار آید...

مفصل تر از همه آئین بندى دکان هاى قنادى بود. زیرا سروکار این دکان ها با عید نوروز بیشتر از سایرین است. در جلوى دکان دو اصله تیر سروته، یکى که روى آن را با کاغذ الوان نقش و نگار انداخته بودند، به دو جرز طرفین دکان تکیه داده سر آنها را به هم نزدیک و جناقى در جبهه دکان احداث مى کردند. بعد از کله قند که در ته آن نارنج و بعد از آن شیشه میمندى آب لیمو و آخر همه شیشه گلاب که به آنها زرورق زده بودند، رشته هایى ترتیب مى دادند و آنها را تنگ درز به این جناقى مى آویختند.

سپر و شمشیرى از نبات مى ریختند و دو طرف جناقى به جبهه دکان نصب مى کردند. در جلوى دکان از گچ مخروط هاى سرزده اى مى ساختند و دور آنها را اقسام شیرینى مى چیدند و روى سرزده مخروط، جارهاى چندشاخه مى گذاشتند.  . .

در عید نوروز مردم از طبیعت تقلید کرده به همه چیز زندگى نو و تازگى مى دادند. ظروف مسى خانه حکماً به سفیدگرى فرستاده مى شد. باید مس ها براى روز عید رویگرى شده و براق و درخشان باشد. آب حوض و آب انبار خانه را حکماً عوض مى کردند... فرش ها را تکان داده گرد دیوار اتاق ها را اگر گل سفید نزده بودند، مى گرفتند و قبل از تحویل خورشید به برج حمل، رخت هاى نو را پوشیده، سر سفره عید مى رفتند.

آنچه آمد مختصرى بود از زندگى عامه مردم، در استقبال از نوروز و یکى از بهترین این روز ها و تفریح ها عید نوروز بود. روز هایى چون چهارشنبه سورى با آجیل این شب، عیدى هاى روز اول عید، سیزده به در و باور هاى مردم، فال گوش ایستادن، قاشق زنى، برپایى هفت سین و آداب خاص آن قصه ها و افسانه هاى عمو نوروز، حاجى فیروز و شادى هایش و بازى هاى عید، تخم مرغ بازى، جفتک چارکش، بقچه گردانى، انگشتر پرانى، رخت عوضکردن و چلتوپ و الک دولک.اینها همه متعلق به مردم بود که با نوروز زنده مى شدند و شادابى و سرزندگى را از سر مى گرفتند. سال نو بود و دل خوش. چنین باد.

۱۰رسم عجیب سال نو

تصمیم گرفتم ۱۰ رسم عجیب مربوط به سال نو را در كشورهای دیگر بیاوریم .بعضی از آنها واقعاً عجیب هستند و بعضی دیگر جالب. . .

۱)در اسپانیا و مكزیك انتظار تحویل سال نو با دوازده حبه انگور همراه است.

هركس با دوازده حبه انگور منتظر اعلام ساعت ۱۲ نیمه شب ۳۱ دسامبر می‌شود. رأس ساعت ۱۲ با نواختن هر ضربه ساعت هر كس یك حبه انگور در دهان می‌گذارد و با پایان یافتن انگورها جشن سال نو آغاز می‌شود.

۲) در ایالت‌های جنوبی آمریكا لوبیای چشم بلبلی به همراه جوانه شلغم پخته و به عنوان تبرك سال نو خورده می‌شود. مردم معتقدند این غذا برایشان شانس به همراه خواهدآورد.

هر دانه لوبیا معادل یك دلار و هر وعده جوانه شلغم معادل ۱۰۰۰ دلار برایشان خواهدآورد.

چه كسی می‌گفت آمریكایی‌ها خرافاتی نیستند؟

۳) در چین زمان تحویل سال نوی چینی روز دوازدهم فوریه است و جشن‌های سال نو حدود ۱۵روز طول می‌كشد. چینی‌ها كاغذهای رنگی را با شكل‌های متفاوت می‌برند و بر در و پنجره خانه‌هایشان آویزان می‌كنند. این كاغذها درگذشته فقط به رنگ قرمز بود و دلیل استفاده از آنها این بود كه مردم معتقد بودند این بریده‌های كاغذ شیطان و ارواح شیطانی را ترسانده و در سال نو از خانه‌هایشان دور نگه می‌دارد.

۴) در شهرهای ساحلی برزیل مردم در شب سال نو لباس سفید می‌پوشند و به ساحل می‌روند. علاوه بر آتش بازی در كنار ساحل رسم است مردم گل در دریا می‌ریزند و آرزو می‌كنند. برزیلی‌ها معتقدند دریا می‌تواند آرزوهایشان را برآورده كند.

۵) در كلمبیا بسیاری از خانواده‌ها پیش از رسیدن سال نو، عروسك بزرگی درست می‌كنند كه نماد سال كهنه است و با تحویل سال این عروسك را آتش می‌زنند. وسایل كهنه و به دردنخور خانه و اشیایی كه در سال گذشته بدیمن بوده و یادآور خاطرات تلخ سال پیش بوده‌اند نیز درون این عروسك بزرگ قرارداده می‌شود تا سوزانده شوند.

۶) در كره همه مردم زمان حلول سال نو پای تلویزیون‌هایشان هستند تا نواختن ۳۳ضربه ناقوس كلیسا را تماشاكنند .
۳۳ ضربه به یاد ۳۳ جنگجوی دلیری است كه برای آزادی كره جنگیدند و جان خود را از دست دادند. روز سال نو همه به كنار دریا می‌روند تا غروب خورشید را تماشا كنند و آنچه را می‌خواهند در سال نو اتفاق بیفتد آرزو كنند .

۷) در تایوان رسم عجیب و غریبی وجود دارد. قبل از جشن‌های سال نو، رئیس بعضی ادارات و شركت‌ها جشنی ترتیب داده و تمام كارمندان را به شام دعوت می‌كند و البته هدیه‌ای برای هر كس در نظر گرفته می‌شود اما عجیب این است كه روی یك میز گردان یك مرغ سرخ شده قرارداده می‌شود و سپس میز توسط رئیس چرخانده می‌شود. زمانی كه میز متوقف شود كسی كه سرمرغ روبه‌روی او قرارداشته باشد سال بعد از شركت اخراج خواهد شد.

( 8 در تایلند سال نو روز ۱۳آوریل جشن گرفته می‌شود. آنچه در این روز به وفور دیده می‌شود این است كه مردم به روی یكدیگر آب می‌پاشند و معتقدند آب در سال نو بركت و سلامت به همراه خواهدآورد.

 (۹مردم ونزوئلا روز سال نو، لباس زرد می‌پوشند و معتقدند این رنگ برایشان شانس خواهدآورد.

(۱۰ در ژاپن به هنگام تحویل سال نو همه كیك برنج می‌خورند!

تهران در زمان پهلوی ها

تهران و پیشروی به سوی شمیران

                                        تکیه

تكيه در لغت به معناى پشت به چيزى گذاشتن است و مجازاً، پشت و پناه را گويند و بر همين معنا به جايى كه فقرا را پناه دهند گفته مى شود همانند خانقاه، دير يا صومعه; و امروزه اصطلاحاً به حسينيه كه در آن روضه مى خوانند يا جاى تعزيه خوانى و روضه خوانى گفته مى شود كه جمع آن تكايا مى باشد. اين گونه اماكن، علاوه بر آن كه حرمت و قداست خاصّ خود را دارد، احكام مخصوص مساجد را ندارد بنابراين، محدوديّت حضور در آن مثل مسجد نيست.

هرچند تاريخِ دقيق شكل گيرى تكيه معلوم نيست، ولى درخصوص كيفيت شكل گيرى آن گفته اند كه تكيه ابتدا محل اجتماع دراويش و فقرا بود كه رايگان در آن جا اقامت موقّت داشته اند. محافظان و نگهبانان آن (تكيه داران) از جوانمردان بودند و آداب و رسومى خاص داشتند كه در «فتوّت نامه»ها آمده است. رفته رفته تكيه به محلى براى عزادارى تبديل شد، و از زمان ناصرالدين شاه به بعد، تكيه ها به طور رسمى محل اجراى برنامه هاى عزادارى و نمايش هاى مذهبى شد.

تكيه ها نقش مهمى در نهادينه كردن عزادارى در دوره قاجاريه ايفا كردند به طورى كه از فقيرترين مردم تا شخص شاه و صدراعظم در آن مشاركت شخصى مى كردند و عزادارى بر امام حسين(عليه السلام) جلوه بارز همكارى نزديك دربار قاجارى با مردم عادى بود. در اين جا بود كه تجمع هاى مذهبى گسترش يافت و در دوره فتحعلى شاه بر شكوه عزادارى و تعزيه افزوده و تكيه هاى ثابت برپا شد. در دوره محمدشاه نيز به علت علاقه شاه و وزيرش، حاج ميرزا آقاسى مراسم عزادارى رونق گرفت و ساختن تكايا گسترش يافت. اين تكيه ها را جماعتى از افراد خيرانديش و نيكوكار مى ساختند و معمولاً هم چندين دكان و مغازه را براى نگهدارى و مرمت تكيه ها و برقرارى تعزيه وقف مى كردند. ولى بيشتر تكيه ها بى موقوفه بود و اهل هر محل و گذر به همت و كوشش خودشان در روزهاى عزادارى تكيه را به راه مى انداختند. مردم دست كم در ماه هاى محرم و صفر به برپايى مراسم روضه خوانى در آن مى پرداختند.

اوج رشد تكيه ها را مى توان در دوره ناصرالدين شاه دانست. از اين زمان به بعد رفته رفته تكيه به طور رسمى محلى براى عزادارى و محل اجراى نمايش هاى مذهبى شد و در تهران، در هر محله و كويى تكيه اى وجود داشت كه مردم در روزهاى عزادارى در آن تكيه حاضر مى شدند.53 چنان كه گذشت بعضى از تكيه ها مانند « تكيه سادات اخوى» به روشن كردن شمع اختصاص داشت كه هر كس يك شمع از چهل منبر خود را در اين تكيه روشن مى كرد. طبق نقل مهدى قلى خان هدايت، زن ها بيش از مردها در اين تكيه ها شركت مى كردند.

                                                            تکیه دولت

چهل منبر، چهل